Ξενοδοχείο των ξένων

• Ήταν απλώς ένα παιχνίδι.
• TO NAYAPINO ΩΣ ΛABYPINΘOΣ
• OΛOΣ O KOΣMOΣ EINAI ΛABYPINΘOΣ

τακτικές κινήσεις κι έκτακτα παιχνίδια στην κατεχόμενη πόλη

Ήταν απλώς ένα παιχνίδι.

Σάββατο 15 Απριλίου 2000. Στον πεζόδρομο της Δημητρίου Γούναρη η Ομάδα για την Καθημερινότητα και την Πόλη, που εφορμά από την κατάληψη Μαύρη Γάτα, προτείνει μια γιορτή. Στόχος της: η επανοικειοποίηση των δημόσιων χώρων.

Το ζήτημα του δημόσιου χώρου είναι ευρύτατο, καθώς συναρθρώνεται με τα ζητήματα του «ελεύθερου» χρόνου, της πολεοδομίας, της πολιτικής έκφρασης, της κοινωνικής συμπεριφοράς. Στις σύγχρονες συνθήκες κυριαρχίας του κεφαλαίου, ο δημόσιος χώρος, που υπήρξε παραδοσιακά τόπος συνάντησης και αλληλενέργειας ξένων, μεταλλάσσεται σε πεδίο επιβολής της απουσίας. Η οργάνωση της οικονομίας, η τεχνολογία ως υπερανεπτυγμένο εργαλείο διαμεσολάβησης, η γενικευμένη επιτήρηση και καταστολή συστήνουν διαρκή άλλοθι (κυριολεκτικά: εις άλλο μέρος). Οι άνθρωποι γίνονται φοβισμένες σκιές και τα πάθη τους εσωτερικεύονται ως νευρώσεις. Ολοένα πιο απόμακρες οι θερμές περιοχές, ολοένα πιο cool στάχτη η συμμόρφωση στην εξατομικευμένη πραγματικότητα. Είσαι εδώ αλλά λείπεις.

Οι γιορτές αποτελούν την πρωταρχική και σημαντικότερη μορφή της ανθρώπινης κουλτούρας. Είχαν πάντα ένα ουσιαστικό και βαθύ περιεχόμενο, μια αντίληψη του κόσμου που δεν υποβάλλεται από τις υλικές συνθήκες αλλά από τους ανώτερους σκοπούς της ανθρώπινης ύπαρξης. (Μ. Μπαχτίν)

Τα εμπορεύματα διαφημίζουν τον κόσμο τους σαν γιορτή, περιπέτεια κι έκπληξη. Η παραμόρφωση αυτή βασίζεται μεταξύ άλλων στην ψευδοϊστορική αντίληψη της γιορτής σαν διάλειμμα (στον εργασιακό ρυθμό) και φυγή (από τους κοινωνικούς καταναγκασμούς). Όμως η γιορτή στο Ναυαρίνο υπήρξε ακριβώς επειδή ήταν μια στιγμή παρουσίας. Θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε ως μοναδικό επιχείρημα εκείνη τη λάμψη της άλλης χαράς στα μάτια όσων συμμετείχαν, αλλά είναι ανάγκη να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι.

Μια εκδήλωση αποκτά σημασία από τους στόχους που θέτει, τον τρόπο που οργανώνεται και τ’ αποτελέσματά της. Μια γιορτινή οικειοποίηση ενός δημόσιου χώρου έχει ν’ αντιπαλέψει την εμπορευματοποίηση του χώρου, τις προβλεπόμενες λειτουργίες του, την πειθαρχία και την επιτήρηση, την παραγωγή καταναλωτικών συμπεριφορών (και στη συγκεκριμένη περίπτωση, επιπρόσθετα, την κατανάλωση της ιδεολογίας του αρνητικού), την επαναληπτικότητα της κοινοτοπίας όπως συνοψίζεται στη μίζερη στάση αναμονής «κάτι να συμβεί».

Για μια βραδιά, διόλου αναπάντεχα, καθένας ένοιωθε ότι κάτι συμβαίνει, κάτι στο οποίο όχι απλώς συμμετέχει αλλά το δημιουργεί. Κι όχι μόνος του. Ο χώρος είχε ανοίξει σε μια δημιουργική αταξία, στη χαρά και την αυθορμησία που διεκδικούσαν επιθετικά το δικαίωμά τους στην πόλη (επιθετικά: όπως φάνηκε από την πρωτοβουλία στην επιλογή του τόπου, του χρόνου, της μορφής και του περιεχομένου, τη δημιουργία συνθηκών τέτοιων που απέτρεψαν έστω και τη σκέψη μιας αστυνομικής «παρενόχλησης», το παράδειγμα, τέλος, της «αποκαθήλωσης» των κάγκελων, πράξη ταυτόχρονα συμβολική και αποτελεσματική απέναντι σ’ ένα χονδροειδές δείγμα βίαιης κατάργησης των δημόσιων χώρων).

Η –προσωρινή έστω– απόσπαση ενός χώρου από την κυριαρχία και το άνοιγμά του στη δημιουργική συμμετοχή προϋποθέτουν την αντιιεραρχική δομή και την αυτοδιαχείρηση στην οργάνωση της γιορτής, όρους που εγγυώνται την επικοινωνία μέσα σε συλλογικά διαμορφωμένες συνθήκες –προσωρινής επίσης, αλλά ζωτικά απαραίτητης– ελευθερίας.

Μέσα στην ατέλεια του κόσμου και τη θολούρα της ζωής, το παιχνίδι πετυχαίνει μια πρόσκαιρη και περιορισμένη τελειότητα.(Γ. Χόιζινχα)

Ήταν απλώς ένα παιχνίδι. Και μέσα του θελήσαμε να προτείνουμε ως αντίδωρο ένα ακόμη παιχνίδι.