Τεύχος 3

Αφιέρωμα στην καταστροφή του πλανήτη

Σκοτώστε τον καπιταλισμό πριν σκοτώσει τον πλανήτη


ΠΡΑΣΙΝΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ

Εν έτη 2001 το μέγεθος και το οριακό σημείο της οικολογικής κρίσης αποτελούν κοινό τόπο προβληματισμού τόσο από την πλευρά των παραγωγών-διαχειριστών της ιδεολογικής πρακτικής του συστήματος όσο και από τους συγχρονισμένους στη συστημική λογική πολίτες-καταναλωτές. Οι σημερινές παραγωγικές και οικονομικές σχέσεις όπως αυτές έχουν δημιουργηθεί στο χρόνο από την ανάγκη μεγιστοποίησης του κέρδους και ως αντιστάθμισμα στους κοινωνικούς αγώνες είναι αδύνατο να συνεχιστούν ως έχουν, αφού οι ίδιες υποσκάπτουν την βιωσιμότητα και την αειφορία των πόρων του καπιταλισμού αλλά και τη βιωσιμότητα της ίδιας της ζωής στον πλανήτη. Οι φυσικοί πόροι είναι άμεσα ή έμμεσα εξαντλήσιμοι ή ποιοτικά υποβαθμισμένοι. Φαινόμενα όπως η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα και του εδάφους, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η ρύπανση της ατμόσφαιρας κ.α. πέρα από την από την καταστροφολογία της εποχής απειλούν την υγεία και την ποιότητα ζωής των προνομιούχων κατοίκων του ανεπτυγμένου κόσμου. Σ’ αυτές τις συνθήκες και μπροστά στον κίνδυνο (μικρό βέβαια) μια ολιστικής κριτικής του εξουσιαστικού συστήματος, γεννημένης από τον ολοένα διογκούμενο μέγεθος της κρίσης, η ανάγκη οικονομικής και ιδεολογικής διαχείρισης της κρίσης γίνεται επιτακτική.

Το σύστημα προβάλει το ίδιο την καταστροφή του περιβάλλοντος, ορισμένες φορές μεγενθυμένη, απλά ως ``παράπλευρη ζημιά'' κάποιων συνιστωσών του. Και μέσα στην ποσότητα των αυτοκαταγγελτικών πληροφοριών αποκρύπτει προσεκτικά τη δομική του υπαιτιότητα εμφανίζοντας το όλο ζήτημα ως λεπτομέρεια που απαιτεί τεχνοκρατική λύση και κάποια ``υπευθυνότητα'' και ``αρωγή'' της κοινωνίας των πολιτών (άλλο φρούτο και αυτό) ως προς τον τρόπο κατανάλωσης. Οικειοποιείται έννοιες και προσεγγίσεις του ανατρεπτικού και οικολογικού κινήματος των προηγούμενων δεκαετιών και αφού τις μεταστρέφει τις στοιβάζει επανασημασιοδοτημένες στον ιδεολογικό του βόθρο ρίχνοντας στάχτη στα είδη καπνισμένα μάτια των των υπηκόων του. Βιώσιμη αειφόρα ανάπτυξη, φυσικός καπιταλισμός, μεταρρυθμιστικός περιβαλλοντισμός, ανακύκλωση, βιολογικές τροφές, οικοτουρισμός, οικολογικά αυτοκίνητα, γούνες, make up, μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων και προγράμματα προστασίας της αμοιβάδας. Μοντέλα επιστημονικής ανάπτυξης εκπονούνται από επιστημονικούς κύκλους, γράφονται βιβλία, γίνονται συνέδρια, δημιουργούνται από τη μια μέρα στην άλλη ΜΚΟ με ανθρωπιστικές, οικολογικές και καταναλωτικές ανησυχίες. Το θέμα και το ζητούμενο παραμένει το ίδιο η ομαλή μεταρρύθμιση του συστήματος και η αναζήτηση νέων κερδοφόρων οριζόντων.

Στην προσπάθεια λοιπόν να βρεθεί η ``φόρμουλα'' ανάπτυξης που ικανοποιεί τις ανάγκες της σημερινής γενιάς χωρίς να υπονομεύει την ικανότητα των μελλοντικών να ικανοποιήσουν τις δικές τους προπαγανδίζουν πως θα σώσουν τον πλανήτη ενώ στην πραγματικότητα προετοιμάζουν την νέα ανάλυση κόστους - ωφέλειας, αγοράζοντας πουλώντας, καταστρέφοντας, παρεμβαίνοντας γενετικά η στην καλύτερη περίπτωση μετατρέποντας τα εναπομείναντα φυσικά οικοσυστήματα σε μουσειακού τύπου χώρους αναψυχής και κατανάλωσης, θύματα της αναζήτησης του κέρδους και της ανθρωποκεντρικής αντίληψης του κόσμου. Τελειώνοντας, θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι η οικολογική κρίση δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα της κυριαρχίας της οικονομίας και του καπιταλισμού γενικότερα αλλά βρίσκεται βαθύτερα στην ιδιοκτησιακή - διαχειριστική αντίληψη του κόσμου και στην υλιστική αντίληψη της ευτυχίας.

Και είπε ο θεός: ``Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ’ εικόνα και ομοίωσή κι ας κυριαρχήσει πάνω στα ψάρια και τη θάλασσα και στα πετεινά του ουρανού και στα ζώα και παντού στη γη, και πάνω σε κάθε ερπετό που έρπει επί της γης''.


Δυο παρατηρήσεις σε σχέση με τη φύση του επιχειρηματικού καπιταλισμού που ίσως κάποια στιγμή γίνει πρασινος αλλά που ποτέ δεν θα γίνει ανθρώπινος.

  1. Μια βασικη αρχή της οικονομίας των εταιρειών είναι η έννοια της επέκτασης σε νέες αγορές η διαρκής γιγάντωση της επιχείρησης. Ακριβώς η δομική αυτη τάση για κυριαρχία πάνω σε οτιδήποτε μπορεί να παράγει κέρδος οδηγεί στην καταστροφή του περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα από τη στιγμή που δεν υπάρχει ανταγωνισμός ακυρώνεται η ίδια η κινητήρια δυναμή του το ασίγαστο πάθος για τα κερδη. Αυτή η εσωτερική αντίφαση δηλ,το οικολογικό αδιέξοδο από τη μια και και ο ανταγωνισμός από την άλλη, τρέφει το σύστημα και το ωθεί σε αλλα πεδία με αναλλοίωτη όμως την ηθική της εξουσίας.
  2. Η μεγάλη έξοδος της εξουσίας είναι αυτή που μετέφερε την κυριαρχία και την αναπαραγωγή της εξουσιαστικής κουλτούρας από το κράτος στις επιχειρήσεις. Η επιχείρηση δεν αποτελεί μια θεσμοθετημένη μορφή εξουσίας άρα και άμεσα ελέξιμη από την κοινώνία, σε αντίθεση με το κράτος προκύπτει ως φυσικό επακόλουθο της κοινωνικής πραγματικότητας και για αυτό ήταν αποενοχοποιημένη, μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον.